Home Geschichte FKR O/S G├Ąstebuch Forum Links Sonstiges

Epitafium ku czci proboszcza Gustawa Łysika

Tak wielu warto┼Ťciowych ludzi odchodzi zbyt nagle, pozostawiaj─ůc po sobie pustk─Ö, kt├│rej nie mo┼╝na wype┼éni─ç. T─ů pustk─Ö i bezkresn─ů nico┼Ť─ç zag┼éuszy─ç mog─ů tylko wspomnienia, jak┼╝e istotne w chwilach refleksji. Dzi┼Ť, po 34 latach, kt├│re min─Ö┼éy od ┼Ťmierci wspania┼éego ksi─Ödza, chciejmy przypomnie─ç sobie, ┼╝e w Ole┼Ťnie ┼╝y┼é kiedy┼Ť cz┼éowiek, zwyczajny, taki jak my, a jednak niezwyk┼éy.

Gustaww LysikGustaw ┼üysik urodzi┼é si─Ö 25 maja 1913 roku w podopolskiej wsi Malina. Ju┼╝ jako m┼éody ch┼éopiec ch─Ötnie s┼éu┼╝y┼é innym i zawsze ni├│s┼é pomoc tym, kt├│rzy jej potrzebowali. Zgodnie ze swoim powo┼éaniem wst─ůpi┼é on do seminarium duchownego we Wroc┼éawiu, gdzie 7 sierpnia 1938 roku przyj─ů┼é ┼Ťwi─Öcenia kap┼éa┼äskie. Choroba p┼éuc przekre┼Ťli┼éa na zawsze realizacj─Ö jego marze┼ä o wyje┼║dzie na misje. Pozosta┼é wi─Öc w kraju, mo┼╝e troch─Ö zawiedziony, lecz nadal pe┼éen ufno┼Ťci w Boga. Zrz─ůdzeniem losu, po ┼Ťmierci ksi─Ödza J├│zefa Nies┼éonego (31.05.1957) przeniesiony zosta┼é z ┼üomnicy do Olesna. Uroczyste wprowadzenie tego proboszcza odby┼éo si─Ö w niedziel─Ö 19 sierpnia 1957 roku, w dzie┼ä odpustu ┼Ťw. Rocha. W porze popo┼éudniowej mieszka┼äcy miasta zgromadzili si─Ö przed ko┼Ťcio┼éem parafialnym i w skupieniu oczekiwali na przybycie nowego duszpasterza, by wr─Öczy─ç mu symboliczne klucze do oleskiej ┼Ťwi─ůtyni. Ceremoni─Ö t─ů niespodziewanie zak┼é├│ci┼éa straszliwa burza, jakiej nie pami─Ötali najstarsi mieszka┼äcy Olesna. Mimo przemoczenia zebrani parafianie z uwag─ů wys┼éuchali pierwszych s┼é├│w nowego proboszcza i jak si─Ö p├│┼║niej okaza┼éo, by┼éy to s┼éowa prorocze; ÔÇ× ... Burza ta ÔÇô m├│wi┼é ksi─ůdz ┼üysik ÔÇô jest znakiem Niebios, kt├│re chc─ů mi powiedzie─ç, ┼╝e jeszcze wiele takich nawa┼énic spotka mnie w tej parafii.ÔÇť

Rzeczywi┼Ťcie, prze┼éom lat pi─Ö─çdziesi─ůtych i sze┼Ť─çdziesi─ůtych to okres podwa┼╝ania autorytetu Ko┼Ťcio┼éa przez ├│wczesne w┼éadze pa┼ästwowe. Twarda polityka Gomu┼éki wobec episkopatu, szykanowanie ksi─Ö┼╝y, laicyzacja szk├│┼é nie sprzyja┼éy pracy duszpasterskiej nawet w ma┼éym mie┼Ťcie. Mimo takiej sytuacji politycznej ksi─ůdz ┼üysik szybko zdoby┼é zaufanie swoich parafian, a wkr├│tce r├│wnie┼╝ szacunek wszystkich mieszka┼äc├│w Olesna. Nowy proboszcz odznacza┼é si─Ö bowiem niesamowit─ů charyzm─ů po┼é─ůczon─ů z pomnikowo┼Ťci─ů osoby. Cechowa┼é go wyj─ůtkowo patriarchalny stosunek do wszystkiego, co zwi─ůzane by┼éo z parafi─ů. Wkr├│tce okaza┼éo si─Ö, ┼╝e jest on w┼éa┼Ťciwym cz┼éowiekiem na w┼éa┼Ťciwym miejscu. Ksi─ůdz Gustaw potrafi┼é umiej─Ötnie ┼é─ůczy─ç warto┼Ťci wewn─Ötrzne z zewn─Ötrznymi dbaj─ůc, by te pierwsze zawsze przewa┼╝a┼éy nad drugimi. Sam prowadzi┼é wyj─ůtkowo skromny tryb ┼╝ycia, a wr─Öcz ubogi do tego stopnia, ┼╝e parafianie ofiarowali mu na urodziny nowe buty. Proboszcz ┼üysik wiedzia┼é, ┼╝e nie jest wa┼╝ne to, co zewn─Ötrzne, to co si─Ö b┼éyszczy z┼éudnym blaskiem mamony, lecz liczy si─Ö tylko prawdziwa wiara, nadzieja i mi┼éo┼Ť─ç. Mia┼é du┼╝y wp┼éyw na morale parafii wynikaj─ůcy z dba┼éo┼Ťci o ka┼╝dego cz┼éowieka. Zawsze znajdowa┼é czas na rozmow─Ö z bli┼║nim, bez wzgl─Ödu na pozycj─Ö spo┼éeczn─ů czy maj─ůtek rozm├│wcy. Konfesjona┼é, w kt├│rym zasiada┼é ksi─ůdz Gustaw by┼é ulubionym miejscem odwiedzin wielu wiernych. Osoby starsze odwiedza┼éy proboszcza r├│wnie┼╝ w jego mieszkaniu, prowadz─ůc z nim ciekawe dyskusje. Cz─Östo zwierzano si─Ö temu ksi─Ödzu prosz─ůc o rad─Ö i pomoc. Czasem jednak cierpliwo┼Ť─ç proboszcza wyczerpywa┼éa si─Ö; by┼é on bowiem tylko cz┼éowiekiem, takim jak my, mo┼╝e bardziej wra┼╝liwym od innych.

Dba┼éo┼Ť─ç o wiernych nie przeszkadza┼éa ksi─Ödzu Gustawowi zaj─ů─ç si─Ö remontami obiekt├│w sakralnych w Ole┼Ťnie. Do najwa┼╝niejszych prac tego proboszcza zaliczy─ç mo┼╝na: generalny remont ko┼Ťcio┼é├│w ┼Ťw. Anny oraz ┼Ťw. Rocha, malowanie i pokrycie now─ů dach├│wk─ů parafialnej ┼Ťwi─ůtyni, przebudow─Ö plebanii, wikar├│wki oraz budynk├│w gospodarczych. Zadbano r├│wnie┼╝ o otoczenie ko┼Ťcio┼é├│w, sadz─ůc wiele drzew i krzew├│w. W ka┼╝d─ů prac─Ö, nawet najdrobniejsz─ů, ksi─ůdz ┼üysik anga┼╝owa┼é si─Ö osobi┼Ťcie. By┼é dok┼éadny i obowi─ůzkowy, wszelkie uwagi, braki czy spostrze┼╝enia odnotowywa┼é w swoim notesie. Wyj─ůtkowa pracowito┼Ť─ç i wielkie po┼Ťwi─Öcenie potrzebne by┼éy temu proboszczowi do przekonania lokalnych w┼éadz o konieczno┼Ťci przeprowadzenia okre┼Ťlonych remont├│w. Ksi─ůdz Gustaw dzi─Öki silnej wierze i gor─ůcej modlitwie zawsze osi─ůga┼é wytyczony cel.

Proboszcz ┼üysik by┼é cz┼éowiekiem, dla kt├│rego liczy┼éa si─Ö tylko jako┼Ť─ç, nigdy ilo┼Ť─ç. Prowadzi┼é wyj─ůtkowo g┼é─Öbokie ┼╝ycie wewn─Ötrzne, emanuj─ůce duchowo┼Ťci─ů i prostot─ů jednocze┼Ťnie. Surowy dla innych, najwi─Öcej jednak wymaga┼é od siebie. Wierzy┼é w si┼é─Ö modlitwy, kt├│ra jak m├│wi┼é ÔÇ× ... jest lekarstwem duszy ka┼╝dego cz┼éowiekaÔÇť. Wiedzia┼é w jaki spos├│b dotrze─ç do ludzkich serc; nie czynem, ani s┼éowem ÔÇô dzisiaj tak cz─Östo bez pokrycia ÔÇô lecz tylko prawdziw─ů modlitw─ů, gor─ůc─ů w swojej ┼╝erliwo┼Ťci. Uwa┼╝a┼é rozmow─Ö z Bogiem za jedyne ┼║r├│d┼éo powo┼éania cz┼éowieka i pe┼éen ufno┼Ťci w swojego Stw├│rc─Ö wytrwa┼é w tym przekonaniu a┼╝ do ko┼äca...

Popo┼éudniow─ů por─ů, w czwartek 5 grudnia 1968 roku nadesz┼éa ta chwila, w kt├│rej musia┼é rozsta─ç si─Ö z tym ┼Ťwiatem. Zatroskany o losy parafii, n─Ökany k┼éopotami (nawet z wikarymi), oko┼éo godziny 16.00 wraca┼é z nauki religii i zas┼éab┼é. Wkr├│tce po godzinie 18.00 dzwon, swym ┼╝a┼éobnym tonem, obwie┼Ťci┼é miastu smutn─ů wiadomo┼Ť─ç: odszed┼é cz┼éowiek, wielki i wspania┼éy...

Na wie┼Ť─ç o zgonie proboszcza, jeden z ├│wczesnych oleskich prominent├│w partyjnych wypowiedzia┼é s┼éowa, kt├│re najlepiej ┼Ťwiadcz─ů o tym, kim by┼é ksi─ůdz Gustaw ┼üysik: ÔÇ×Numer jeden w Ole┼Ťnie nie ┼╝yje. Teraz numerem jeden jestem ja!ÔÇť

Staruszek, ┼╝egnaj─ůcy zmar┼éego proboszcza, nad trumn─ů powiedzia┼é: ÔÇ× ... Ksi─Ö┼╝e Gustawie, by┼ée┼Ť wytrwa┼éy w modlitwie, do ko┼äca swoich dni ufa┼ée┼Ť Bogu i wierzy┼ée┼Ť, ┼╝e modlitwa Twoja zosta┼éa wys┼éuchana, a owoc jej wyjdzie z Twojej trumny...ÔÇť Rzeczywi┼Ťcie, podobnie jak Moj┼╝esz nie zobaczy┼é ziemi obiecanej r├│wnie┼╝ i ksi─ůdz ┼üysik nie doczeka┼é si─Ö powo┼éa┼ä kap┼éa┼äskich z parafii oleskiej. Wkr├│tce jednak wszyscy przekonali si─Ö jak wiele mo┼╝e zdzia┼éa─ç prawdziwa modlitwa, a owoc jej wyrasta┼é a┼╝ do czas├│w obecnych.

Dzi┼Ť, po tak wielu latach, ┼╝yj─ůc w zupe┼énie innej rzeczywisto┼Ťci, spr├│bujmy odszuka─ç to, co zagubione, a drog─Ö niech wska┼╝e nam wszystkim proboszcz tysi─ůclecia - ksi─ůdz Gustaw ┼üysik.

 Andreas  Pawlik (5.12.2002)

Kr├│tka historia oleskich ┼╗yd├│w

Na pocz─ůtku XVI wieku Olesno zamieszkiwa┼éy 3 rodziny ┼╝ydowskie. Jedn─ů z nich mog┼éa by─ç rodzina Kaum├│w, kt├│ra osiedli┼éa si─Ö w tym mie┼Ťcie w I po┼éowie XV wieku. ┼╣r├│d┼éem ich utrzymania by┼é drobny handel. W I po┼éowie XVII wieku dwie rodziny ┼╝ydowskie mieszkaj─ůce w Ole┼Ťnie wygnane zosta┼éy z miasta. Natomiast trzecia z rodzin - Milesh - przyj─Ö┼éa chrze┼Ťcija┼ästwo i zasymilowa┼éa si─Ö z ludno┼Ťci─ů miejscow─ů. Prawdopodobnie w przygranicznym Ole┼Ťnie istnia┼é w├│wczas kantor wymiany pieni─Ödzy, kt├│ry znajdowa┼é si─Ö w posiadaniu jednej z rodzin ┼╝ydowskich. Po┼╝yczanie pieni─Ödzy na procent by┼éo do ko┼äca XVI wieku mo┼╝liwe tylko przez ┼╗yd├│w. Chrze┼Ťcijanie uznawali to jako niemoralne i niezgodne z przykazaniami bo┼╝ymi.

W II po┼éowie XVII wieku mia┼éy miejsce du┼╝e migracje ludno┼Ťci ┼╝ydowskiej na ┼Ül─ůsku. Cztery rodziny ┼╝ydowskie osiedli┼éy si─Ö w Ole┼Ťnie, wkr├│tce jednak dwie z nich wyemigrowa┼éy do Polski. Jedn─ů z tych, kt├│re pozosta┼éy w mie┼Ťcie by┼éa rodzina Rosenthal. Sytuacja finansowa ┼╗yd├│w mieszkaj─ůcych w├│wczas w Ole┼Ťnie by┼éa r├│┼╝na. Przewa┼╝nie jednak nie nale┼╝eli oni do najbogatszych mieszczan oleskich! Taki stan rzeczy uleg┼é zmianie dopiero w XVIII wieku.

Szacunkowo podaje si─Ö, ┼╝e w XVI wieku liczba ┼╗yd├│w zamieszkuj─ůcych na ┼Ül─ůsku wynosi┼éa 120 os├│b, a w 1725 roku wzros┼éa do 1000 rodzin. Prawdopodobnie w okresie tym r├│wnie┼╝ w Ole┼Ťnie mieszka┼éo kilka rodzin ┼╝ydowskich, o czym mo┼╝na si─Ö przekona─ç przegl─ůdaj─ůc ksi─Ögi metrykalne rzymsko ÔÇô katolickiej parafii tego miasta, w kt├│rych istnieje kilka zapis├│w o chrzcie by┼éych ┼╗yd├│w. Przyk┼éadowo 2 sierpnia 1705 roku po tragicznej ┼Ťmierci rodzic├│w, osierocona szesnastoletmia dziewczyna przyj─Ö┼éa chrze┼Ťcija┼ästwo i przybra┼éa imi─Ö Katarzyna.

W II po┼éowie 1707 roku rodzina karczmarza Krymscha uciekaj─ůc przed zaraz─ů d┼╝umy z pobliskiej wioski Olszyna (po┼éo┼╝onej w├│wczas w Polsce, w okr─Ögu lublinieckim), dotar┼éa do Olesna i osiedli┼éa si─Ö na Wielkim Przedmie┼Ťciu. Zarazki d┼╝umy przywiezione zosta┼éy do miasta przez ┼╝ywy inwentarz gospodarski tej rodziny.

W czasie epidemii d┼╝umy (1708) zmar┼éo prawdopodobnie 18 ┼╗yd├│w stanowi─ůcych 3 rodziny.

Pocz─ůwszy od 1710 roku wiele rodzin ┼╝ydowskich zacz─Ö┼éo osiedla─ç si─Ö w Ole┼Ťnie. Prawo sta┼éego pobytu ┼╗yd├│w w miastach ┼Ťl─ůskich zosta┼éo potwierdzone w specjalnym edyktcie cesarskim, wydanym 8 maja 1713 roku. Ju┼╝ w├│wczas w Ole┼Ťnie pr├│bowano zorganizowa─ç gmin─Ö ┼╝ydowsk─ů.

W okresie wojen ┼Ťl─ůskich, z rozkazu kr├│la Prus, wi─Ökszo┼Ť─ç ┼╗yd├│w musia┼éa opu┼Ťci─ç miasta. Wygnani wyznawcy religii moj┼╝eszowej rozproszyli si─Ö po wioskach, gdzie za┼éo┼╝yli lub przej─Öli karczmy i gorzelnie. Ludno┼Ť─ç ┼╝ydowska ob┼éo┼╝ona zosta┼éa bardzo wysokimi podatkami, kt├│re ┼Ťci─ůgane by┼éy przez specjalne urz─Ödy. Aby o┼╝ywi─ç handel, w 1750 roku w┼éadze pruskie zdecydowa┼éy si─Ö na dopuszczenie ┼╗yd├│w do miast akcyzowych ┼Ül─ůska. Dzi─Öki temu rozporz─ůdzeniu ┼╗ydzi ponownie zacz─Öli osiedla─ç sie w Ole┼Ťnie, by w 1782 roku osi─ůgn─ů─ç liczb─Ö 150 os├│b. W tym czasie istnia┼é ju┼╝ w Ole┼Ťnie ┼╗ydowski Urz─ůd Tolerancyjny, zajmuj─ůcy si─Ö przestrzeganiem prawa ludno┼Ťci ┼╝ydowskiej wzgl─Ödem pozosta┼éych mieszka┼äc├│w miasta i ca┼éego pa┼ästwa pruskiego oraz mieszka┼äc├│w miasta wzgl─Ödem ┼╗yd├│w. Pi─Ö─ç lat p├│┼║niej (1787) Olesno zamieszkiwa┼éo 112 ┼╗yd├│w, w tym 27 m─Ö┼╝czyzn, 28 kobiet, 22 syn├│w, 31 c├│rek i 4 s┼éu┼╝─ůcych. Jeszcze pod koniec XVIII wieku za┼éo┼╝yli oni gmin─Ö ┼╝ydowsk─ů miasta Olesna.

Pocz─ůwszy od 1791 roku ┼╗ydzi mogli wyucza─ç si─Ö zawodu, lecz chrze┼Ťcija┼äscy majstrowie bardzo niech─Ötnie przyjmowali uczni├│w wyznaj─ůcych inn─ů religi─Ö. Takie przypadki odnotowywano r├│wnie┼╝ w Ole┼Ťnie.

W 1801 roku wprowadzony zosta┼é nowy system podatkowy obowi─ůzuj─ůcy ludno┼Ť─ç ┼╝ydowsk─ů. Opr├│cz dotychczasowego podw├│jonego podatku wyznawcy judaizmu trudni─ůcy si─Ö handlem  musieli p┼éaci─ç raz w roku dodatkowy podatek w wysoko┼Ťci 50 talar├│w. Zarz─ůdzenie to dotyczy┼éo ÔÇ×kupc├│w nie b─Öd─ůcych NiemcamiÔÇŁ (nie posiadaj─ůcych aryjskiego pochodzenia).

Jak wynika z danych kr├│lewskiego zarz─ůdu we Wroc┼éawiu, spisanych w marcu 1812 roku, Olesno zamieszkiwa┼éo w├│wczas 40 ┼╗yd├│w, nosz─ůcych nast─Öpuj─ůce nazwiska: Bender (1), Berg (1), Berliner (1), Breslauer (4), Cohn (2), Feibel (1), Friedl├Ąnder (5), Heimann (1), Markt (1), Oppenheimer (1), Oppler (3), Popelauer (1), Rosenthal (2), Rosin (1), Sachs (1), Sch├Ânwald (1),Stern (3), Strasburger (1), Walzer (1), Weigert (5), Wartenberger (1), Weisler (1) i Wienzkowitz (1).

Po 1812 roku, kiedy ┼╗ydzi zr├│wnani zostali w prawach z pozosta┼é─ů ludno┼Ťci─ů ┼Ül─ůska, dzi─Öki finansowej po┼╝yczce katolickiego ksi─Ödza z Gorzowa ┼Ül., wybudowali oni za miastem drewnian─ů bo┼╝nic─Ö (1814). Jej budowniczymi byli mistrz ciesielski Pantsch oraz mistrz murarski Antoni Winkler. Inicjatorem tego przedsi─Öwzi─Öcia by┼é Pinkus Sch├Ânwald. W tym samym roku ┼╗ydzi za┼éo┼╝yli w┼éasny cmentarz (kirkut), kt├│ry ulokowany zosta┼é na wysoko┼Ťci 235,4 ÔÇô 238,2 m n.p.m., r├│wnie┼╝ poza miastem. Obszar tego cmentarza stanowi prostok─ůt o wymiarach 72 x 39 m. Kirkut ten otoczony zosta┼é kamiennym ogrodzeniem, kt├│re we fragmentach dotrwa┼éo do czas├│w wsp├│┼éczesnych. Dotychczas bowiem zmar┼éych cz┼éonk├│w wyznania moj┼╝eszowego grzebano na cmentarzu przy ko┼Ťciele Cia┼éa Chrystusowego. (Sugestje, jakoby zmar┼éych wyznawc├│w judaizmu grzebano na cmentarzu po┼éo┼╝onym wok├│┼é ko┼Ťcio┼éa p.w. ┼Ťw. Micha┼éa s─ů b┼é─Ödne. Fakt znalezienia tam w 1964 roku jednej p┼éyty nagrobnej z napisami w j─Özyku hebrajskim nie musi by─ç jednocze┼Ťnie dowodem poch├│wku. Nagrobek ten po likwidacji cmentarza przy ko┼Ťciele p.w. Cia┼éa Chrystusowego, m├│g┼é zosta─ç przeniesiony na cmentarz przy ko┼Ťciele ┼Ťw. Micha┼éa, np. jako materia┼é s┼éu┼╝─ůcy do utwardzenia pod┼éo┼╝a.)

Z zapis├│w kronikarskich miasta Olesna dowiadujemy si─Ö, ┼╝e wieczorem 25 lipca 1812 roku wybuch┼é po┼╝ar w domu znajduj─ůcym si─Ö ÔÇ×na rogu Wielkiego Przedmie┼ŤciaÔÇŁ, nale┼╝─ůcym do ÔÇ×bogatego kupca ┼╝ydowskiegoÔÇŁ. (W domu tym znajdowa┼éa si─Ö wcze┼Ťniej gospoda.) Szcz─Ö┼Ťliwie jednak po┼╝ar ten ugaszono.

Do kolejnego po┼╝aru dosz┼éo 12 stycznia 1815 roku, kiedy to opr├│cz domu nale┼╝─ůcego do pa┼ästwa Cziossek i zabudowa┼ä burmistrza Dressowa sp┼éon─ů┼é tak┼╝e budynek szkolny, nale┼╝─ůcy do ┼╝ydowskiego kupca Dawida Rosenthala. Pogo┼╝elisko po budynku szkolnym odkupi┼é p├│┼║niej Szymon Breslauer, kt├│ry na tym miejscu wybudowa┼é okaza┼éy dwupi─Ötrowy budynek. W domu tym urz─ůdzony zostal nowoczesny ÔÇ×Hotel de BerlinÔÇŁ.

Po zako┼äczeniu budowy oleskiego ratusza, w jego wie┼╝yczce umieszczony zosta┼é dokument spisany w j─Özyku hebrajskim, kt├│rego tre┼Ť─ç w wolnym przek┼éadzie brzmia┼éa nast─Öpuj─ůco:

ÔÇ×Aby pozna┼éy przysz┼ée pokolenia, ┼╝e za naszych czas├│w zbudowano pi─Ökn─ů budowl─Ö, ratuszem nazywan─ů. W tych dniach bywa┼éy (zamieszkiwa┼éy) w tym mie┼Ťcie 24 ┼╝ydowskie rodziny. Cz─Ö┼Ť─ç z nich posiada┼éa domy i mia┼éa takie same prawa miejskie. Mieszkali┼Ťmy pod opiek─ů kr├│la Fryderyka Wilhelma III ÔÇô niech B├│g przed┼éu┼╝y jego dni i lata ÔÇô i mieli┼Ťmy tak┼╝e pi─Ökn─ů now─ů bo┼╝nic─Ö i nowy cmentarz. A w tych dniach prze┼éo┼╝onymi ┼Ťwi─Ötej gminy┼╝ydowskiej izarz─ůdcami stowarzy┼╝enia dobroczynno┼Ťciowego byli: prze┼éo┼╝ony - powa┼╝any Esriel Breslauer, znamienity Ascher Weigert i zas┼éu┼╝ony rabin Jehuda Lew Hakohm oraz powa┼╝any Fischel Bender. Wsp├│lnota (ta) zosta┼éa za┼éo┼╝ona przez wielce szanownego Pinkusa Sch├Ânwalda 19 dnia miesi─ůca Siwan 5581 roku (19 czerwca 1820 r.)ÔÇŁ.

W 1832 roku Olesno zamieszkiwało 213 wyznawców judaizmu, a w 1840 roku 285.

30 listopada 1841 roku zmar┼é oleski kupiec Kiwe Rosenthal. W swoim testamencie przekaza┼é on znaczn─ů sum─Ö pieni─Ödzy na lokat─Ö kapita┼éow─ů. Lokata ta przynosi┼éa rocznie 150 talar├│w zysku, kt├│re mia┼éy by─ç przeznaczone na cele dobroczynne.

Niestety w nocy z 20 na 21 lutego 1850 roku w┼éamano si─Ö do ┼╝ydowskiej bo┼╝nicy. Warto┼Ť─ç skradzionych sprz─Öt├│w wynosi┼éa 150 talar├│w.

Dzi─Öki zgromadzonemu kapita┼éowi w II po┼éowie XIX wieku olescy ┼╗ydzi zacz─Öli odgrywa─ç dominuj─ůc─ů rol─Ö w mie┼Ťcie. Do najbardziej wp┼éywowych nale┼╝eli: bogaci kupcy, lekarze, radcy prawni, w┼éa┼Ťciciele dom├│w, gorzelni i destylowni. W├│wczas wyra┼║nie wzros┼éy obroty handlowe w mie┼Ťcie.

W 1868 roku na ┼╝ydowskim cmentarzu wybudowano kaplic─Ö przedpogrzebow─ů. R├│wnocze┼Ťnie prawie w ca┼éo┼Ťci rozebrano kamienne ogrodzenie cmentarza zast─Öpuj─ůc je murem zbudowanym z ceg┼éy.

4 listopada 1885 roku zmarł oleski kupiec Abraham Karmcinski, który w swoim testamencie przeznaczył 3 000 Marek na potrzeby oleskiego szpitala. 15 czerwca 1887 roku zmarła jedna z najstarszych mieszkanek miasta 98-letnia Fanny Breslauer.

14 czerwca 1887 roku w wyniku po┼╝aru wywo┼éanego przez uderzenie pioruna spali┼éa si─Ö drewniana bo┼╝nica z 1814 roku. Jeszcze tego samego roku 5 pa┼║dziernika rabin Blumfeld po┼éo┼╝y┼é kamie┼ä w─Ögielny pod now─ů synagog─Ö. Budow─Ö tego domu bo┼╝ego rozpocz─Öto jednak dopiero w nast─Öpnym roku. ┼Üwi─ůtynia ta zbudowana zosta┼éa z czerwonej ceg┼éy holenderskiej (tzw. zendr├│wki). Posiada┼éa ona trzy kopu┼éy. Znajdowa┼éa si─Ö na Wielkim Przedmie┼Ťciu (naprzeciwko budynku szko┼éy zawodowej). Prace budowlane mog┼éy odbywa─ç si─Ö dzi─Öki finansowym sk┼éadkom cz┼éonk├│w gminy ┼╝ydowskiej, w┼Ťr├│d kt├│rych najwi─Ökszym ofiarodawc─ů by┼éa rodzina Schlesinger ÔÇô najzamo┼╝niejsza w mie┼Ťcie. Otwarcia nowej synagogi dokona┼é ├│wczesny zwierzchnik oleskiej gminy ┼╝ydowskiej rabbi Blumfeld. Ceremonia ta odby┼éa si─Ö latem 1889 roku. ┼Üwi─ůtynia ┼╝ydowska by┼éa miejscem kultu i studiowania tory. Architektonicznie g┼é├│wne miejsce synagogi stanowi┼éa  ÔÇ×┼Ťwi─Öta arkaÔÇť, cz─Östo okryta zas┼éon─ů i zamkni─Öta nisz─ů ze zwojami tory. Ten przedmiot kultu znajdowa┼é si─Ö przy wschodniej ┼Ťcianie ┼Ťwi─ůtyni, skierowanej ku Jerozolimie. Przed ark─ů pali┼éo si─Ö wieczne ┼Ťwiat┼éo. Obok stopni prowadz─ůcych do podwy┼╝szenia, na kt├│rym sta┼éa arka, po stronie po┼éudniowej znajdowa┼é si─Ö pulpit. Przy nim prze┼éo┼╝ony gminy prowadzi┼é nabo┼╝e┼ästwa.

26 grudnia 1887 roku zmar┼é w wieku 70 lat radca sanitarny kr├│lewskiego zwi─ůzku fizyk├│w
dr J├│zef Ferdynand Rosenthal.

Kolejny dokument, kt├│ry umieszczony zosta┼é na wie┼╝y oleskiego ratusza, spisany zosta┼é przez kantora Eryka Lewina w 1931 roku. Z dokumentu tego, b─Öd─ůcego pewnego rodzaju kontynuacj─ů poprzedniego, pochodz─ůcego z 1820 roku, dowiadujemy si─Ö, ┼╝e miasto Olesno zamieszkiwa┼éy w├│wczas 33 rodziny ┼╝ydowskie. Liczba ludno┼Ťci wyznaj─ůcej judaizm wynosi┼éa w├│wczas 107 dusz. W┼Ťr├│d nich przewa┼╝ali kupcy. Trzech ┼╗yd├│w zamieszkuj─ůcych Olesno by┼éo lekarzami: Matzdorf, Preihs i S├╝├čbach. Do grona ┼╝ydowskiej inteligencji nale┼╝a┼é r├│wnie┼╝ radca prawny. W 1931 roku zarz─ůd gminy tworzyli: Edmund Lehrer, Zygmund Baginsky i lekarz S├╝├čbach. Jak wynika z tego dokumentu w Ole┼Ťnie istnia┼éa w├│wczas specjala sp├│┼éka pogrzebowa, kt├│rej przewodnicz─ůcymi byli: Herman Breitbach i Alfred Freund. Opr├│cz sp├│┼éki pogrzebowej istnia┼éo r├│wnie┼╝ stowarzyszenie kobiet, kt├│rego przewodnicz─ůcymi by┼éy: Vally Schlesinger i Amalie B├Âhm. Sekretariatem i sprawami organizacyjnymi tego stowarzyszenia zajmowa┼éa si─Ö Jadwiga Wartenberger. Natomiast nauczyciel i kantor Eryk Lewin oraz Kurt Translateur stanowili zarz─ůd zwi─ůzku m┼éodzie┼╝y ┼╝ydowskiej w tym mie┼Ťcie. Ca┼éa wsp├│lnota ┼╝ydowska Olesna podlega┼éa obwodowemu rabbinowi dr Feinbergowi, piastuj─ůcemu sw├│j urz─ůd w Strzelcach Wielkich.

Po doj┼Ťciu Adolfa Hitlera do w┼éadzy (1933) r├│wnie┼╝ i w Ole┼Ťnie rozpocz─Ö┼éy si─Ö prze┼Ťladowania ludno┼Ťci ┼╝ydowskiej, kt├│ra w nast─Öpnych latach zacz─Ö┼éa wyje┼╝d┼╝a─ç z miasta, emigruj─ůc do Polski. W 1938 roku ostatni zwierzchnik gminy ┼╝ydowskiej Eryk Lewin zmuszony zosta┼é do opuszczenia Olesna, sk─ůd uda┼é si─Ö do Tel Avivu.

Wydarzenia ÔÇ×kryszta┼éowej nocyÔÇŁ nie omin─Ö┼éy r├│wnie┼╝ Olesna. 10 listopada 1938 roku olescy faszy┼Ťci podpalili pi─Ökn─ů synagog─Ö, po kt├│rej obecnie pozosta┼éo jedynie kilka zdj─Ö─ç. W nast─Öpnych miesi─ůcach wi─Ökszo┼Ť─ç oleskich ┼╗yd├│w wyjecha┼éa z miasta. Kilku z nich trafi┼éo do oboz├│w koncentracyjnych, b─ůd┼║ zgin─Ö┼éo jeszcze w Ole┼Ťnie.

Po zako┼äczeniu II wojny ┼Ťwiatowej kilku ocala┼éych wyznawc├│w judaizmu przyj─Ö┼éo chrze┼Ťcija┼ästwo i zasymilowa┼éo sie z ludno┼Ťci─ů miejscow─ů.

Liczb─Ö ludno┼Ťci ┼╝ydowskiej w mie┼Ťcie przedstawia poni┼╝sza tabela:

Rok

Liczba mieszkańców miasta

W tym ┼╗yd├│w

%

1782

1182

150

12,69

1787

1326

112

8,45

1812

-

40

-

1832

2231

213

9,55

1840

2703

285

10,54

1861

2551

307

12,04

1880

3571

242

6,78

1900

4864

236

4,85

1907

4855

181

3,73

1912

5468

181

3,31

1925

5969

102

1,71

1933

6969

112

1,61

1938

7058

58

0,82

 Opracowa┼é A. Pawlik